بیماری سلیاک چیست؟

نویسنده دکتر فاطمه خلیلی

 

سلیاک یک بیماری گوارشی ارثی  است که در اثر حساسیت به پروتئینی به نام گلوتن (پروتئینی که در گندم، جو و چاودار وجود دارد) ایجاد می شود. زمانی که فرد مبتلا، گلوتن دریافت می کند، سیستم ایمنی او فعال می شود و به سلول های روده حمله می کند و منجر به آسیب سطح جذبی روده شده و در نتیجه بدن قادر نخواهد بود مواد غذایی مانند چربی، پروتئین، کربوهیدرات، ویتامین ها و مواد معدنی را جذب کند. بنابراین سلیاک یک بیماری خود ایمنی است که در تمام طول عمر همراه فرد مبتلا است و منجر به عدم تحمل گلوتن می شود.

علائم بیماری سلیاک

بدلیل اختلال در جذب مواد غذایی علائم ناشی از کمبود این مواد ایجاد می شود مانند کم خونی، اسهال مزمن، درد شکم، اختلال رشد، خستگی، تهوع، سردرد، نفخ، یبوست، زخم های دهانی، ریزش مو

همچنین یکسری علائم اضافی در اطفال مشاهده می شود:

  • بی حوصلگی شدید و تند مزاجی
  •  بزرگ شدن و بادکردن شکم
  •  کندی رشد
  • تاخیر بلوغ
  • معیوب شدن مینای دندان ها

روشهای تشخیص بیماری سلیاک

۱. آزمایش خون: چندین تست خونی برای غربالگری بیماری سلیاک وجود دارد. ولی معمول ترین این آزمایش ها اندازه گیری tTG-IgA است. اگر نتایج آزمایشات شما مثبت شد پزشک نمونه برداری از روده را پیشنهاد خواهد داد تا بیماری شما تایید شود.

۲. نمونه برداری از روده: تشخیص به وسیله نمونه برداری از روده مشخص و این کار توسط پزشک متخصص گوارش انجام می شود. نمونه از روده باریک گرفته و میزان آسیب به سلول ها بررسی می شود.

نکته مهم: قبل از انجام آزمایش خون و نمونه برداری به منظور تشخیص بیماری شما نباید از رژیم فاقد گلوتن پیروی کنید.

درمان سلیاک:

در حال حاضر تنها درمان بیماری سلیاک پیروی از رژیم فاقد گلوتن در تمام طول عمر است. این افراد باید از مصرف غذاهای حاوی گندم، جو و جو دوسر مانند نان پرهیز کنند. بیماران باید با منابع مخفی گلوتن مانند داروها، سس ها و ... نیز آشنا باشند و آن ها را از رژیم غذایی خود حذف کنند.

امروزه غذاهای فرآیند شده و بسته بندی، حاوی گلوتن مخفی هستند که ممکن است به طور ناآگاهانه توسط بیماران مصرف شوند.

بیماران باید همیشه برچسب مواد غذایی را به دقت مطالعه کنند و از فاقد گلوتن بودن محصولات اطمینان حاصل کنند. 

حساسیت بیماران سلیاکی به گلوتن متفاوت است، ولی بیماران باید بدانند که گاهی اگرچه علامت بالینی در اثر مصرف گلوتن ممکن است وجود نداشته باشد ولی آسیب به سلول های روده ای اتفاق می افتد.

عوارض  درمان نشدن سلیاک:

کم خونی و فقر آهن

شروع زود هنگام پوکی استخوان

نازایی و سقط جنین

کمبود های ویتامین و مواد معدنی

بدخیمی های دستگاه گوارش

تظاهرات عصبی: میگرن، حمله های صرعی، زوال عقل

کرون و کولیت اولسراتیو: میزان بروز بیماری های التهابی روده (کرون و کولیت اوسراتیو) در افراد مبتلا به سلیاک بیشتر است. کرون یک بیماری التهابی دستگاه گوارش است. کولیت اولسراتیو نیز یک بیماری التهابی روده ای است که منجر به ایجاد زخم هایی در روده بزرگ می شود. انجام کولونوسکوپی برای تشخیص این بیماری ها ضروری است.

افزایش رشد باکتری های روده باریک: افزایش رشد باکتری ها وضعیتی است که به طور غیر معمول تعداد زیادی از باکتری ها در روده باریک وجود دارند درحالیکه این باکتری ها شبیه باکتری های موجود در روده بزرگ هستند. به کمک تست هیدروژن تنفسی این وضعیت تشخیص داده می شود.

نارسایی پانکراس: این وضعیت زمانی پیش می آید که پانکراس قادر نباشد آنزیم های گوارشی لازم برای هضم مواد غذایی را ترشح کند. این مشکل با اندازه گیری آنزیم ها تشخیص داده می شود.

عدم تحمل سایر مواد غذایی: بیماران مبتلا به سلیاک ممکن است عدم تحمل به لاکتوز و فروکتوز داشته باشند. برخی تحقیقات نشان داده است که پیروی از رژیم غذایی که میزان مواد تخمیر شدنی در آن ها کم است برای افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز و فروکتوز، بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک پذیری و بیماران مبتلا به التهاب روده  مفید است. در رابطه با پیروی از این نوع رژیم غذایی با متخصص تغذیه خود مشورت کنید.

تفاوت سلیاک و حساسیت به گلوتن:

تشخیص حساسیت به گلوتن زمانی تایید می شود که برای شما تشخیص سلیاک و یا آلرژی به گلوتن داده نشود ولی علائم شما با پیروی از رژیم فاقد گلوتن بهبودی یافته و با مصرف مواد حاوی گلوتن تشدید شود.

همه افرادی که پاسخ منفی به گلوتن می دهند، لزوما سلیاک ندارند. افرادی که حساس به گلوتن هستند در پاسخ به دریافت گلوتن علائم مشابه سلیاک دارند ولی تست های خونی آن ها برای سلیاک منفی و آسیب روده ای ندارند.

افراد دچار حساسیت به گلوتن علائمی همچون خستگی مزمن، نفخ، افسردگی، اسهال، یبوست، دردهای شکمی و... را در نتیجه مصرف گلوتن تجربه می کنند. اگرچه این ها علامت های شایع سلیاک هستند ولی تست های خونی این افراد برای سلیاک و آلرژی به گندم منفی است..

با توجه به این که در حال حاضر تشخیص اختصاصی برای حساسیت به گلوتن وجود ندارد، تنها راه تشخیص، انجام تست های تشخیصی سلیاک است. 

پرهیز از خود درمانی در صورت مشاهده برخی علائم:

بدون نظر پزشک برای خود تشخیص نوع بیماری ندهید. اگر فکر می کنید که سلیاک و یا حساسیت به گلوتن دارید حتما قبل از شروع رژیم فاقد گلوتن با پزشک خود مشورت کنید تا آزمایش های لازم را انجام دهید.

پیروی از رژیم فاقد گلوتن قبل از انجام تست های تشخیصی، تشخیص بیماری شما را به تاخیر می اندازد.

 شانس بهبود علائم بیماری سلیاک:

تخمین زده می شود حدود ۲۰ درصد بیمارانی که سلیاک در آن ها تشخیص داده می شود با وجود پیروی از رژیم فاقد گلوتن همچنان علائم بیماری را دارا هستند.

رژیم غذایی بیماران مبتلا به سلیاک:

در رژیم فاقد گلوتن می توانید بسیاری از غذا ها مانند مرغ، ماهی، سبزیجات و میوه های تازه، برنج و سیب زمینی را مصرف کنید.

 شما همچنین می توانید برخی مواد صنعتی را که از فاقد گلوتن بودن آن ها اطمینان دارید و روی آن ها عبارت "بدون گلوتن" نوشته شده است را مصرف کنید.

در رژیم بدون گلوتن شما می توانید انواع غذاهای طبیعی مانند گوشت، سبزیجات و میوه های تازه، حبوبات، برنج، سیب زمینی را مصرف کنید.

غذاهایی که با مواد فاقد گلوتن آماده میشوند مانند نان، ماکارونی و بیسکوییت های بدون گلوتن نیز به شرط عدم آلودگی با مواد دارای گلوتن قابل استفاده برای شماست.

بیماران مبتلا به سلیاک باید از مصرف مواد غذایی حاوی گندم، جو، چاودار و برخی حبوبات پرهیز و آرد سیب زمینی، برنج، عدس، سویا، ذرت و لوبیا را جایگزین آن کنند. بیشتر مبتلایان به سلیاک به تخم مرغ، شکر و روغن حساسیت های متفاوتی دارند، از این رو از مصرف محصولاتی که این گونه مواد به مقدار زیاد در آنها به کار رفته نظیر انواع سس ها خودداری کنید. مبتلایان باید از مصرف غذاهای فرآوردی شده نظیر سوسیس، کالباس، ماکارونی، رشته فرنگی، قهوه، نسکافه و تمامی شیرینی جات و کیک هایی که در آنها از گلوتن و یا آرد گندم استفاده شده پرهیز کنند. 

 به علت آن که این گونه بیماران از مصرف غلات و برخی حبوبات محروم هستند باید برای جبران کمبود ویتامین ها و املاح معدنی از میوه ها و سبزی ها به صورت پخته و تازه، گوشت و لبنیات کم چرب، ماهی و برنج بسیار استفاده کنند و روغن های مایع ذرت، زیتون، کانولا و هسته انگور را جهت پخت و پز به کار برند.

هشدار: 

  • برخی مواقع از طریق استفاده مشترک الک یا صافی، تخته برش نان، توستر مشترک، آشپزی یا قنادی یا شیرینی پزی همزمان با آرد گندم و آرد فاقد گلوتن می تواند سبب آغشته شدن مواد غذایی فاقد گلوتن به گلوتن و بروز علائم در بیمار شود.
  • بسیاری از محصولات تجاری موجود با عنوان "فاقد گلوتن" شناخته می شوند ، اما روی برخی از آنها وجود ندارد. به همین دلیل خواندن برچسب مناسب مهم است. همچنین مهم است که به یاد داشته باشید که "عاری از گندم" لزوماً به معنای "فاقد گلوتن" نیست.

سایر مواردی که باید با خواندن برچسب یا بررسی با تولیدکننده تأیید شود:

  • رژ لب ، برق لب و بالم لب به دلیل اینکه ناخواسته بلعیده می شوند.
  • مکمل های گیاهی یا غذایی
  • داروها و داروهای بدون نسخه 
  • ویتامین ها و مکمل ها 
  • خمیر بازی: کودکان ممکن است بعد از دست زدن به خمیر بازی مبتنی بر گندم، دهان خود را لمس کنند یا بخورند. برای جایگزین امن تر، خمیر بازی خانگی را با آرد فاقد گلوتن درست کنید.

دلایل پاسخ ضعیف برخی بیماران به رژیم غذایی:

دریافت نا آگاهانه گلوتن:

مهم ترین دلیل وجود علائم پس از تشخیص سلیاک آن است که افراد خواسته یا ناخواسته همچنان مواد حاوی گلوتن مصرف می کنند. بیماران باید حتما با یک متخصص تغذیه در مورد منابع آشکار و پنهان گلوتن مشورت کنند.

پیروی از رژیم فاقد گلوتن برای تمام طول عمر

بیماری سلیاک یک بیماری خود ایمنی مزمن است که در تمام طول عمر همراه شما می باشد. درمان برای سلیاک و حساسیت به گلوتن پیروی دقیق از یک رژیم فاقد گلوتن برای تمام عمر است. رژیم فاقد گلوتن منجر به بهبودی آسیب وارد شده به سلول های روده بایک و برطرف شدن علائم می گردد. هم چنین این رژیم مانع از بروز بدخیمی ها می گردد.

به طور معمول افراد مبتلا به سلیاک قبل از شروع رژیم غذایی دچار کمبود کلسیم، آهن و ویتامینD هستند. پزشک شما ممکن است تست تراکم استخوان انجام دهد تا بتواند مکمل های لازم را تجویز کند. در بیشتر اوقات یک مکمل مولتی ویتامین فاقد گلوتن تجویز می شود.

با توجه به نظر پزشک معالج شما باید هر ۳ تا ۶ ماه یک بار پزشک خود را ملاقات کنید تا او بتواند کمبود های تغذیه ای، میزان پیروی شما از رژیم غذایی و علائم شما را بررسی کند. به طور معمول سطح آنتی بادی ها باید پس از ۱۲ ماه پیروی از رژیم دقیق فاقد گلوتن به میزان طبیعی برسد. البته این زمان بسته به شرایط هر فرد متغیر است.

 

برای نصب اپلیکیشن هلیکس کلیک نمایید!
مشاوره آنلاین
| اطلاعات دارویی |
اطلاعات پزشکان
سوالات متداول
چند مدت قبل بارداری ناموفق داشته ام.در حال اقدام به بارداری هستم اما در سمت چپ زیر شکم احساس درد می کنم. علت چیست؟
درد های شکمی علل محتلفی دارد شامل درد ناشی از کیست ، اندومتریوز ، توده ، آپاندیسیت ، بارداری های خارج رحمی ، درد های عصبی عضلانی و فتق ، عفونت لگنی و .... توصیه میکنم ابتدا حتما معاینه شوید در صورتی که نکات مثبتی در معاینه یافت شود سونوگرافی یا سی تی اسکن در صورت لزوم درخواست میشود .
برای درمان دل پیچه همراه با اسهال باید چکار کرد؟
درمان اسهال متفاوت هست،اگر تب دارید باید انتی بیوتیک بگیرید ولی اگر تب ندارید میتونید از داروهایی که باعث قطع اسهال میشود استفاده کنید مثل قرص لوپرامید هر ۱۲ ساعت.ولی در صورت تب داستان متفاوت خواهد بود و نیاز به بررسی بیشتری دارید. پاسخ از: دکتر علی رحمانی
مطالب مرتبط
انسداد روده
نوشیدن آب گرم یا آب سرد
علائم ورم معده یا گاستریت
انواع دل درد علل و درمان هر یک
انسداد روده کودکان
افتادگی روده یا پرولاپس رکتوم
آخرین مطالب
علت پوست پوست شدن نوک سینه
بیماری عروق کوچک قلب
حساسیت به سویا
زخم دهانه رحم یا سرویسیت
آیا آی وی اف درد دارد؟
داروی بیزوپرولول