بیماری کبد چرب را بشناسیم!

نویسنده مینا فرخی
بررسی علمی دکتر فاطمه خلیلی

کبد معمولاً حاوی مقداری چربی است. با این حال، اگر چربی تجمع یابد، می تواند باعث بیماری کبد چرب شود. این بدان معنی است که کبد قادر به عملکرد طبیعی نیست. علت ایجاد بیماری کبدچرب به دلایل مختلفی ( کبدچرب الکلی در اثر مصرف الکل یا کبدچرب غیرالکلی در اثر چاقی، دیابت، چربی خون، داروها و...) می تواند رخ دهد و گرید و مراحل مختلفی دارد. گریدهای کبد چرب  مانند گرید ۱ که کبدچرب ساده است تا گرید ۴ آن که سیروز کبدی است و می تواند خطرناک باشد،  وجود دارد . علائم و درمان های مختلفی دارد. با درمان های خانگی و تغذیه می توان کبد چرب را در مراحل اولیه درمان کرد.

این مقاله علائم، علل، درمان، پیشگیری و موارد دیگر در مورد بیماری کبد چرب را به طور کامل بیان می کنیم.

کبد چرب چیست؟

بیماری کبد چرب که به استئاتوز کبدی نیز معروف است، زمانی اتفاق می افتد که مقدار زیادی چربی در سلول های کبدی تجمع پیدا کنند. در حقیقت اگرچه وجود مقدار کمی چربی در .این سلول ها طبیعی است، اما اگر بیش از ۵٪ آن چربی باشد، می توان گفت که فرد به کبد چرب مبتلا شده است. به دلیل تغییر سبک زندگی به سوی زندگی ماشینی، امروزه بیماری کبد چرب در بسیاری از نقاط جهان به طور فزاینده ای شایع شده و به گفته محققان حدود ۲۵ درصد از مردم جهان را تحت تأثیر قرار داده است.

انواع کبد چرب

بیماری کبد چرب، به صورت کلی دو نوع اصلی دارد: کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) و کبد چرب الکلی (AFLD).

کبد چرب غیرالکلی (NAFLD):

این نوع از کبد چرب، معمولاً قابل پیشگیری است و با چاقی، دیابت نوع دو و رژیم غذایی ارتباط دارد. کبد چرب غیرالکلی دو نوع مختلف دارد که شامل این موارد هستند:

  1. کبد چرب ساده (NAFL): شرایطی است که با وجود تجمع چربی در کبد، التهاب یا آسیب سلول کبدی رخ نداده و یا شدت آن بسیار ناچیز باشد. اکثر افراد مبتلا به کبد چرب غیرالکلی، کبد چرب ساده دارند.
  2. استئو هپاتیت غیرالکلی (NASH): بسیار جدی تر از یک کبد چرب ساده بوده و شرایطی است که در آن علاوه بر تجمع چربی در کبد، سلول های کبدی دچار التهاب و آسیب جدی نیز شده باشند. این فرم از بیماری کبد چرب می تواند در مراحل پیشرفته تر به فیبروز، سیروز و یا سرطان کبد منتهی شود.

کبد چرب الکلی (AFLD):

بیماری کبد چرب الکلی، به دلیل استفاده زیاد از نوشیدنی های الکلی رخ می دهد و به همین دلیل نیز قابل پیشگیری است.

  1. بیماری کبد چرب الکلی، اولین مرحله بیماری کبدی مرتبط با الکل است.
  2. هپاتیت الکلی: با قطع مصرف الکل در این مرحله، معمولا بهبودی حاصل شده و شرایط بهتر می شود، اما در غیراینصورت، بیماری کبد چرب الکلی می تواند به هپاتیت الکلی یا سیروز تبدیل شود.
  3. سیروز: سیروز جدی ترین مرحله بیماری کبدی است و معمولاً هنگامی اتفاق می افتد که بافت اسکار جایگزین بافت سالم شود. این اتفاق در نهایت می تواند منجر به نارسایی کبد شده و برای حفظ جان بیمار، باید پیوند کبد را انجام داد.

مراحل کبد چرب

کبد چرب می تواند طی چهار مرحله از کبد چرب ساده تا سیروز کبدی که یک بیماری بالقوه تهدید کننده زندگی است و می تواند باعث نارسایی کبد شود پیشرفت کند. به همین دلیل بسیار مهم است که در وهله اول از پیشرفت این بیماری جلوگیری شود.

علائم و نشانه های کبد چرب

در مراحل اولیه، هر دو نوع بیماری کبد چرب، معمولاً خاموش و بدون علائم هستند و نهایتا ممکن است علائم ناچیزی همچون همچون احساس خستگی و یا درد، سنگینی و ناراحتی در سمت راست شکم را تجربه کنید.

اما با پیشرفت بیماری به سمت فیبروز شدید کبدی یا سیروز، علائم زیر به مرور بروز پیدا می کنند: 

  • از دست دادن اشتها
  • احساس درد متوسط تا شدید در شکم و به ویژه در سمت راست آن
  • بزرگ شدن کبد و احساس ناراحتی یا پری در سمت راست شکم، جایی مابین لگن و قفسه سینه
  • حالت تهوع و استفراغ
  • خون دماغ شدن
  • خارش پوست
  • ورم شکم و پاها
  • بزرگ شدن پستان در مردان
  • گیجی، دشواری در تمرکز و تغییر رفتار
  • زرد شدن رنگ پوست و چشم
  • کاهش وزن بدون توضیح
  • خستگی و کمبود انرژی.

علل  و عوامل خطر کبد چرب

علت کبد چرب الکلی که کاملا مشخص و در نتیجه مصرف بیش از حد الکل است اما علت بیماری کبد چرب غیرالکلی هنوز به درستی مشخص نیست. با این حال، ژنتیک ممکن است در این امر نقش داشته باشد. البته محققان برخی عوامل خطر را برای بیماری کبد چرب غیرالکلی شناسایی کرده اند که رایج ترینشان عبارتند از:

  • اضافه وزن و یا چاقی: براساس تخمین ها ۳۰-۹۰٪ بزرگسالان چاق به کبد چرب غیرالکلی مبتلا هستند.
  • چربی بیش از حد شکمی
  • قند خون بالا و رژیم غذایی سرشار از قند، کربوهیدرات های تصفیه شده و همچنین غذاهای فرآوری شده
  • مقاومت به انسولین و بالا رفتن سطح انسولین در بدن مانند افراد مبتلا به دیابت نوع دو، سندرم های متابولیکی و همچنین مشکل سندرم تخمدان پلی کیستیک در زنان یا همان تنبلی تخمدان (PCOS)
  • فشار خون بالا
  • مقادیر بالای چربی، به ویژه تری گلیسیرید
  • اختلال در سلامت روده همچون عدم تعادل در باکتری های روده و...

علل کمتر شایع بیماری کبد چرب نیز شامل موارد زیر هستند: 

تشخیص بیماری کبد چرب

از آنجا که در مراحل اولیه بیماری اغلب هیچ علامتی وجود ندارد، تشخیص آن چندان آسان نبوده و معمولا به صورت اتفاقی و در طی بررسی های دیگر شناسایی می شود. به صورت کلی پزشک برای تشخیص بیماری کبد چرب، این مراحل و اقدامات را انجام می دهد:

  • سوال در مورد شرح حال و سابقه پزشکی و خصوصا پرسش در مورد سبک زندگی، سابقه خانوادگی و سایر بیماری ها
  • معاینه فیزیکی برای بررسی علائم التهاب و بزرگ شدن کبد، درد شکمی، رنگ پوست و ...
  • آزمایش خون و به ویژه بررسی سطح آنزیم های کبدی آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) که افزایش در سطح آن ها نشانه التهاب کبد است. 
  • بررسی های تصویربرداری شامل: سونوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی. 
  • نمونه برداری (بیوپسی) از کبد که بهترین روش برای تعیین شدت کبد چرب در نظر گرفته می شود.

درمان کبد چرب

اگرچه تحقیقات زیادی در حال انجام هستند و به صورت تجربی برخی مکمل ها تجویز می شوند، اما در حال حاضر، هنوز هیچ دارویی برای درمان بیماری کبد چرب تایید نشده است. خوشبختانه در بسیاری از موارد، بسته به مرحله بیماری، تغییر سبک زندگی می تواند به معکوس شدن روند بیماری و در نتیجه بهبودی کمک کند. 

تغییر سبک زندگی و درمان های خانگی کبد چرب

اگرچه کبد چرب مشکلی نگران کننده و دلهره آور است، اما شما می توانید با ایجاد تغییراتی کوچک در سبک زندگی خود مانع از پیشرفت بیماری به سمت فیبروز، سیروز و نارسایی کبد شوید. برای رسیدن به این هدف و رهایی یافتن از کابوس کبد چرب، بهتر است کمی همت کرده و توصیه های زیر را عملی کنید:

  1. در صورتی که از کبد چرب الکلی رنج می برید، مصرف الکل را محدود ساخته و یا کامل قطع کنید.
  2. برای کاهش تدریجی وزن بدن حداقل به میزان ۷ تا ۱۰٪ اقدام کنید. فراموش نکنید که کاهش سریع وزن باعث بدتر شدن بیماری کبد چرب می شود.
  3. علیه هپاتیت B، آنفلوانزا و بیماری پنوموکوک واکسینه شوید. 
  4. ورزش منظم داشته باشید. برای این کار، بهتر است هفته ای حداقل ۲ تا ۳ ساعت ورزش کرده و فعالیت هایی مانند دوی سریع و یا دوچرخه سواری را انتخاب کنید که ضربان قلب را افزایش می دهند. به علاوه ورزش های استقامتی، تمرینات قدرتی یا تمرینات با فاصله زیاد یا شدت کم می توانند به کاهش شدت مشکل کبد چرب کمک کنند.
  5. گیاه خار مریم یا سیلیمارین را در صورت صلاحدید پزشک امتحان کنید، زیرا به تنهایی یا همراه با ویتامین E می تواند اثرات محافظتی بر روی کبد داشته باشد.
  6. قبل از استفاده از مکمل های غذایی، مانند ویتامین ها، یا هرگونه داروی مکمل یا جایگزین یا اقدامات پزشکی، با پزشک خود صحبت کنید. برخی از داروهای گیاهی می توانند به کبد شما آسیب برسانند.
  7. از مصرف غذاهایی که سرشار از چربی های اشباع، کربوهیدرات های تصفیه شده یا شکر هستند، خودداری کنید. به عنوان مثال برنج سفید، نان بدون سبوس، گوشت قرمز، غذاهای فرآوری شده، پنیر پرچرب، ماست (به جز انواع کم چرب)، اقلام قندی مانند آب نبات و غذاهایی که فیبر کمی دارند باید از رژیم غذایی حذف شوند. 
  8. رژیم غذایی سالم داشته باشید. مصرف نمک و قند را محدود کنید و به علاوه مقدار زیادی میوه، سبزیجات و غلات کامل بخورید. بتوصیه می شود در برنامه غذایی خود این موارد را بگنجانید: 
      • سیر خام
      • قهوه
      • چای سبز
      • انواع توت ها
      • دانه های آفتابگردان
      • تره فرنگی و مارچوبه
      • ماهی و سایر غذاهای دریایی
      • آجیل به ویژه گردو و بادام
      • آووکادو
      • کلم بروکلی، اسفناج، کلم و کلم پیچ
      • حبوبات
      • بلغور جو دوسر
    • زیتون و روغن زیتون
    • مواد غذایی غنی از اسیدهای چرب امگا ۳ همچون ماهی، روغن ماهی، روغن های گیاهی مانند کانولا، دانه های کتان و روغن بذر کتان
    • پروبیوتیک ها

 

برای نصب اپلیکیشن هلیکس کلیک نمایید!
مشاوره آنلاین
| اطلاعات دارویی |
اطلاعات پزشکان
مطالب مرتبط
بایدها و نبایدهای رژیم غذایی کبدچرب
چسبندگی رحم یا سندرم آشرمن چیست؟
برای تقویت مثانه چکار کنیم؟
عوارض بعد از آزمایش خون
اسپرماتوسل چیست؟
کدام داروها باعث چاقی می شوند؟
آخرین مطالب
کدام ویتامین ها باعث اختلال نعوظ می شوند؟
آی وی اف (IVF) چیست؟
علت جلو افتادن پریود بعد از اقدام به بارداری
جوش های زیر پوستی صورت
برای تقویت مثانه چکار کنیم؟
عوارض بعد از آزمایش خون